W tej witrynie stosujemy pliki cookies. Standardowe ustawienia przeglądarki internetowej zezwalają na zapisywanie ich na urządzeniu końcowym Użytkownika. Kontynuowanie przeglądania serwisu bez zmiany ustawień traktujemy jako zgodę na użycie plików cookies. Więcej w Polityce Cookies.
Ukryj komunikat


Germanizmy w języku polskim

Opublikowano: 2016-01-30
Słowa pochodzenia niemieckiego w języku polskim.
Wyrazów zapożyczonych z języka niemieckiego w polszczyźnie nie brakuje. Oto ich przykłady.

Spory napływ słów rodem z Niemiec to wiek XIII i trzy kolejne stulecia. Miało miejsce wtedy lokowanie miast na prawie magdeburskim. Polacy zaczęli przyswajać sobie mowę przybyszów zza Odry, związaną z prawem, budownictwem, organizacją i rozwojem miast. Drugi znamienny okres zapożyczeń z języka niemieckiego przyniosły czasy zaborów. Obcobrzmiące słowa na stałe przeniknęły wtedy do polszczyzny. I to zarówno w postaci pojedynczych słów, dosłownych kalek językowych, jak i całych wyrażeń frazeologicznych. Germanizacja z czasów II wojny światowej również nie pozostała bez echa. Na szczęście mimo silnych i wieloletnich nacisków ze strony zaborcy, a  potem wojennego okupanta, polskie społeczeństwo zdołało zachować swoją tożsamość i język swoich pradziadów.

Wśród niemieckich słów, które na stałe zadomowiły się  w polszczyźnie na uwagę zasługują:

  • blacha – wzorem dla tego pojęcia było niemieckie słowo Blech
  • cegła – Ziegel
  • cel - Ziel
  • cukier - Zucker
  • dach – Dach
  • druk – Druck
  • flaszka - Flasche
  • furman – określenie na woźnicę dostarczył niemiecki Fuhrmann
  • futerał - Futteral
  • gmina – wzorem dla tego słowa było niemieckie Gemeinde
  • handel – germanizm dosłowny
  • holować – inspirowano się słowem holen i jego znaczeniem przynosić, przyprowadzić
  • jarmark – w języku naszych sąsiadów Jahrmarkt to wielki targ doroczny
  • kitel – Kittel
  • knajpa - Kneipe
  • komin – pochodzi od słowa Kamin
  • obcas - Absatz
  • pakować - packen
  • pędzel – Polacy inspirowali się słowem Pinzel
  • rura  -zapożyczone od słowa Rohr
  • sznur – Schnurr
  • szpachla -Spachtel
  • szwagier – Schwager
  • szwindel – Schwindel
  • szyba – wzorem dla tego słowa było niemieckie Scheibe
  • szyld  - Schild
  • weksel – Wechsel
  • wyklarować – pochodzi od niemieckiego klar
  • zecer – Setzer, nic dziwnego, że to słowo na stałe weszło do Polszczyzny, w pewnym okresie na ziemiach polskich  tylko Niemcy zajmowali się drukowaniem książek.


Ciekawą rzeczą jest, że we współczesnej gwarze śląskiej zauważyć można sporo naleciałości z języka niemieckiego. Przykładami takich słów są: wic (niem. Witz) – kawał, żart, ancug (Anzug) – garnitur, egal – obojętnie.

Niektóre zapożyczenia strukturalne  z języka Goethego do dziś używane są w języku polskim. Chodzi tu np. o takie wyrazy jak: dworzec kolejowy (Bahnhof), czasopismo (Zeitschrift), parostatek (Dampf – Schiff), w pierwszym rzędzie (in erster Reihe), światopogląd (Weltanschaung).

Warto wiedzieć, że z języka naszych zachodnich sąsiadów przejęliśmy np. przyrostek: - unek, który jest spolszczonym niemieckim: -ung.

Od Niemców nauczyliśmy się także licznej frazeologii np. nie być w stanie, od przypadku do przypadku, tu leży pies pogrzebany, być  w posiadaniu.

Iwona Trojan
(iwona.trojan@dlalejdis.pl)

Główna pozycja bibliografii: dr Tomasz Połomski: „Rola zapożyczeń z języka niemieckiego w procesie kształtowania się polszczyzny na przestrzeni wieków”.
Fot. pixabay.com



Facebook
 

COUNT:34